Metadossier en Meta-analyse Rekenkameronderzoek waterschapp…

Thema: Water

Inleiding

De VvR laat in 2026 een metadossier en meta-analyse uitvoeren over rapporten met als thema waterbeleid en -beheer. Provinciale rekenkamers (P5) hebben de afgelopen jaren het beleidsthema water op verschillende onderdelen onderzocht, voor waterschapsrekenkamers is het ‘core business’. Goed waterbeleid en -beheer is voor Nederland maatschappelijk van groot belang en er gaat veel geld in om.
Uit overleg met de rekenkamers van provincies en waterschappen komen twee wensen naar voren: doe onderzoek naar de bestuurlijke organisatie van het waterbeleid en -beheer, in het bijzonder die van het zoetwaterbeleid, en bouw voort op al bestaand rekenkameronderzoek. In deze voorzet werken we doel, afbakening, onderzoeksvragen en aanpak voor de meta-analyse verder uit. In de meta-analyse ligt de nadruk op het bij elkaar brengen van de belangrijkste lessen van eerder uitgevoerd rekenkameronderzoek. Daarnaast wordt een DoeMee onderzoek naar het thema water uitgevoerd, waarvoor een aparte opzet wordt gemaakt op basis van de uitkomsten van de meta-analyse waaruit lacunes zullen blijken in bestaand onderzoek.

Doel metadossier en Meta-analyse

Doel van metadossier en meta-analyse is tweeledig:

1. Inzicht in de belangrijkste thema’s die zijn onderzocht door alle rekenkamers en rode draden uit de conclusies/aanbevelingen van de bijhorende rapporten, met oog voor eventuele hiaten;
2. Een overkoepelende analyse over wat dit zegt over het functioneren van het bestuurlijk systeem rond waterbeleid en -beheer als geheel. met (o.a.) A. aandacht voor de onderdelen die goed presteren en onderdelen waar mogelijk verbeterpunten liggen, zoals overlap in taken, tegenstrijdigheden in beleid, en B. knelpunten in de samenwerking van de verschillende overheden en juridische en financiële knelpunten.

Afbakening en onderzoeksvragen

Voor de afbakening worden de volgende keuzes gemaakt:

• We nemen rapporten mee uit de periode 2018-tot de start van dit onderzoek. Dit is lang genoeg om een brede scope te hebben, kort genoeg om tegen de actualiteit aan te zitten;
• Om het gehele bestuurlijke systeem te kunnen beschouwen, worden naast rapporten van provinciale en waterschapsrekenkamers ook de rapporten van de Algemene Rekenkamer en gemeentelijke rekenkamers meegenomen;
• We voeren in de meta-analyse geen nieuw, aanvullend onderzoek uit (bv specifieke casuïstiek). Dat kan worden ondergebracht in het DoeMee onderzoek.
• Binnen de scope van de meta-analyse naar waterbeleid en -beheer vallen in ieder geval de volgende onderdelen (zie bijlage voor een toelichting):
  • Waterveiligheid
  • atersysteem
  • Waterkwaliteit
  • Afvalwaterbeheer en zuivering
  • Drinkwater
  • Klimaatadaptatie
  • Zoetwaterbeschikbaarheid

Naast deze inhoudelijke taakvelden vallen binnen de scope van de meta-analyse in ieder geval de volgende procesmatige aspecten van waterbeleid en beheer:

• • Interbestuurlijke toezichtbevoegdheden en toepassing daarvan
  • Interbestuurlijke samenwerkingen

De hoofdvraag van de meta-analyse is:

Wat zijn de belangrijkste lessen uit rekenkameronderzoek van de afgelopen jaren (periode 2018-2025) naar waterbeleid en -beheer en wat zegt dit over het functioneren van het bestuurlijke systeem?

Deelvragen

• Welke thema’s rond waterbeleid en beheer zijn onderzocht door rekenkamers in de periode 2018-2025;
• Wat zijn rode draden in de conclusies en aanbevelingen van de hierboven genoemde rekenkameronderzoeken?
• Welke hiaten in kennis zijn waar te nemen uit deze onderzoeken?
• Welk globaal beeld volgt hieruit voor het functioneren van het bestuurlijke systeem rond waterbeleid en -beheer?

Aanpak

• Uitvoering door onderzoeker/bureau in opdracht van de Vereniging van Rekenkamers (VvR), met een klankbordgroep waarin twee vertegenwoordigers van de provinciale rekenkamers en twee van de waterschapsrekenkamers zitting nemen.
• De meta-analyse leent zich goed voor de inzet van AI-tools, die dan wel verantwoord moeten worden ingezet. Tips die de VvR eerder heeft laten opstellen en protocollen die al bestaan voor het gebruik van AI binnen de overheid worden daarbij benut. Beoogd neveneffect is dat provinciale en waterschapsrekenkamers meer gevoel en ervaring opdoen met het gebruik van AI in hun eigen werk.
• Provinciale en waterschapsrekenkamers krijgen gelegenheid tot feedback op de onderzoeksopdracht, tussenproduct, concept-eindproduct van de meta-analyse. Er wordt ook samenwerking met de Algemene Rekenkamer gezocht.

Beschikbaar budget:

Voor het samenstellen van het metadossier en de meta-analyse is maximaal 40.000 euro beschikbaar. Bureaus kunnen hun interesse kenbaar maken voor 4 mei middels een mail aan lies.van.aelst@rekenkamers.nl. Bij de gemelde interesse horen we graag welke expertise het bureau heeft op dit thema. Hierna wordt een selectie van de bureaus uitgenodigd voor een gesprek waarna één of twee bureaus wordt gevraagd een offerte uit te brengen.
Aansluitend aan het meta-onderzoek zal de Vereniging, indien de samenwerking prettig bleek en de kennis toereikend, het bureau uitnodigen een verdiepend DoeMee onderzoek onder provinciale en waterschapsrekenkamers uit te voeren.

Bijlage: onderdelen van waterbeleid en -beheer die worden meegenomen

• Waterveiligheid: beleid en beheer gericht op de bescherming tegen overstromingen, zodat mensen, dieren en bezittingen veilig zijn. Denk hierbij aan sterke dijken, de ruimtelijke ordening achter de dijken en het voorbereid zijn op een overstroming door middel van een crisisorganisatie.
• Watersysteem: beleid en beheer gericht op het samenhangend geheel van grondwater- en oppervlaktewaterlichamen, zoals rivieren, kanalen, meren en sloten met bijbehorende bergingsgebieden, grondwateronttrekkingen, waterkeringen en ondersteunende kunstwerken.
• Waterkwaliteit: beleid en beheer gericht op de mate waarin oppervlaktewater en grondwater schoon en gezond is voor gebruik door mens, dier en natuur.
• Afvalwaterbeheer en zuivering: Beleid gericht op de afvoer en het zuiveren van afvalwater.
• Drinkwater: beleid en beheer gericht op de kwantiteit en kwaliteit van voor menselijke consumptie bestemd water.
• Klimaatadaptatie: het aanpassen aan de veranderingen in het klimaat, zoals meer en extreme regenbuien, langere periodes van droogte en zeespiegelstijging. Aanpassingen kunnen zowel fysieke maatregelen zijn, als gedragsaanpassingen. Klimaatadaptatie is een integraal thema, dat voornoemde thema’s beïnvloedt en daarvan een onderdeel is.
• Zoetwaterbeschikbaarheid: Beleid en beheer gericht op de beschikbaarheid van zoet water voor de natuur, mens, industrie en landbouw. Zoetwaterbeschikbaarheid is een integraal thema dat nauw samenhangt met waterkwaliteit, klimaatadaptatie en watersysteem.
• Interbestuurlijke toezichtbevoegdheden en toepassing daarvan: Provincie is in het wettelijk kader aangewezen als toezichthouder op het waterschap en gemeenten. Het Rijk (de inspectie Leefomgeving en Transport) houdt toezicht op de Provincies en kan bij uitzondering direct ingrijpen op de taakuitvoering door waterschappen.
• Interbestuurlijke samenwerkingen: (regionale) bestuurlijke samenwerkingen tussen Rijk, provincies, waterschappen en/of gemeenten, zoals die in Nederland gebruikelijk zijn in het kader van onder andere het Deltaprogramma en de Kaderrichtlijn Water.