Auteur: Secretariaat

Het handboek voor rekenkamers is vanaf afgelopen vrijdag in de verkoop! Congresdeelnemers kregen het boek, het boek is verder beschikbaar via boom uitgevers of bol.com. Het handboek is het nieuwe standaardwerk over rekenkamers en rekenkameronderzoek. Vele leden van de rekenkamergemeenschap dachten en schreven mee aan het boek. We zijn als vereniging trots op het mooie werk dat er nu ligt!

Wat is de toekomst van de rekenkamer, en de rekenkamer van de toekomst? Op die vragen zochten we, met 200 leden, afgelopen vrijdag een antwoord. Het congres startte met de uitreiking van de Goudvink, door juryvoorzitter Laurens de Graaf, aan de Noordelijke Rekenkamer. Daarna werd het handboek voor rekenkamers gepresenteerd aan het Ministerie van BZK. Frank Kleijer, Hoofd afdeling Inrichting Openbaar Bestuur bij het Ministerie van BZK, stelde na ontvangst van het boek graag met de Vereniging van Rekenkamers samen na te denken over de sterke rekenkamers van de toekomst.

Het volgende programmaonderdeel ging over die sterke rekenkamers, Geerten Boogaard en Harmen Binnema vertelden over hun eerste bevindingen in het onderzoek dat zij voor de Vereniging uitvoeren. Ook haalden ze in de zaal input op voor het onderzoek. Na een pauze gingen de deelnemers uiteen in drie workshops over uiteenlopende actuele thema’s. Bodil Jurg nam de leden na de workshops mee in de vraag waar rekenkamers mogelijk staan in 2044. Diverse scenario’s passeerden de revue en hadden tot doel de deelnemers aan het denken te zetten over de mogelijkheden in de toekomst.

Linze Schaap en Barbara Joziasse werden hierna geïnterviewd over het DoeMee onderzoek 2024, door Steven Oostlander. Het interview is hier terug te lezen. Jan R. Lunsing kondigde daarna het DoeMee onderzoek 2025 aan: onderbesteding! De inschrijving is geopend.

Martin Schulz sloot het congres af met het onderzoek dat hij voor de rekenkamer Meijerijstad uitvoerde over de politiek van het tellen. De kern van zijn bijdrage was dat cijfers onafhankelijk en onomstotelijk lijken, maar vaak gevormd zijn door (politieke) keuzes en dat het belangrijk is deze inzichtelijk te maken voor de (volks)vertegenwoordiger.

We eindigden het congres met een borrel aangeboden door de Algemene Rekenkamer en een woord van dank van Barbara Joziasse voor de mooie samenwerking.

Hoe is de samenwerking tussen de Vereniging van Rekenkamers en de Algemene Rekenkamer bij het onderwerp energiebesparingsplicht voor bedrijven tot stand gekomen?

• BARBARA: De energiebesparingsplicht is de belangrijkste manier van de minister om te zorgen dat bedrijven energie besparen. Zodoende stond het thema al op ons netvlies na een brede risicoanalyse binnen het Programma Energietransitie. Maar het balletje ging rollen toen de VvR ons in januari 2023 benaderde voor samenwerking op dit thema. Voor de gemeentelijke en provinciale rekenkamers is het onderwerp interessant om te onderzoeken, omdat gemeenten en provincies verantwoordelijk zijn voor het toezicht op de energiebesparingsplicht.
• LINZE: Binnen de vereniging heeft Menno Visser in het O(ontwikkel)-team geopperd onderzoek te doen naar de energiebesparingsplicht. Vervolgens hebben Suzan Matthijssen en Jelly Smink daar uitwerking aan gegeven en contact gelegd met de Algemene Rekenkamer. Vanaf voorjaar 2023 heb ik het stokje mogen overnemen en hebben we de samenwerking vormgegeven. Toezicht en handhaving van de energiebesparingsplicht zijn typisch van die vraagstukken waar op vrijwel elk bestuursniveau daden nodig zijn. Dan ligt het voor de hand dat wij als rekenkamers daar integraal naar kijken.

Hoe is de samenwerking bevallen; wat is de meerwaarde ervan

• BARBARA: Het onderzoek maakte het mogelijk de hele keten te volgen. Van minister naar decentrale overheden naar bedrijven.
  Door gelijktijdig onderzoeken naar de energiebesparingsplicht te publiceren, kunnen we de impact vergroten. Om die reden heeft de Algemene Rekenkamer bestuurder Linze Schaap van de vereniging gevraagd mee te gaan naar de besloten briefing in de Tweede Kamer om het rapport van de VvR toe te lichten. Verder hebben we een gezamenlijke persconferentie belegd. Hierdoor hebben op één moment zowel de landelijke als de regionale media kunnen bereiken. Om die reden werd de persconferentie live gestreamd, zodat ook journalisten die er niet in Den Haag bij konden zijn, toch de toelichting konden meekrijgen. De Algemene Rekenkamer heeft bij het informeren van de betrokken bewindspersonen niet alleen haar eigen onderzoeksrapport, maar ook dat de vereniging meegestuurd. Kortom, waar mogelijk hebben we samen opgetrokken. En je kunt zeggen, daar is ook alle reden toe gezien de bevindingen uit de onderzoeken; het loopt bepaald niet goed met de energiebesparingsplicht bij bedrijven en instellingen.
• LINZE: Helemaal mee eens! Door de samenwerking zijn beide onderzoeken versterkt. En als beide partners ook echt de wil hebben samen te werken, dan lukt dat. Het is best een opgave, daar niet van. Elke rekenkamer heeft zo haar eigen gebruiken, tradities en procedures. Voor alle DoeMee-deelnemers was het wat tegennatuurlijk om het rapport een maanden op de plank te laten liggen. Maar dat was uiteindelijk wel de moeite waard!

In beide onderzoeksrapporten staat kritiek op de huidige aanpak van de energiebesparingsplicht. Wat gaat er nu gebeuren?

• BARBARA: Het woord is nu aan het parlement en de minister. Zoals gebruikelijk hebben we naar aanleiding van ons onderzoek de minister van Klimaat en Groene Groei om een schriftelijke reactie gevraagd. Daarin zegt zij lessen uit ons onderzoek mee te nemen in de actualisatie die gepland staat voor 2027. Of de Tweede Kamer daar genoegen mee neemt, zal moeten blijken. Onze boodschap is dat de aanpak en inrichting grondig doorgelicht moet worden. Als je zelfs na 30 jaar zo’n beperkte resultaten met rijksbeleid kunt boeken, terwijl de druk om minder energie te gebruiken in Nederland alleen maar toeneemt door geopolitieke ontwikkelingen en vanwege klimaatredenen, dan is er reden om je een goed achter het oor te krabben. Dat ook in het lokaal toezicht verbeteringen mogelijk zijn, versterkt alleen maar de noodzaak voor heroverwegingen.
• LINZE: Het DoeMee-rapport hebben we aangeboden aan IPO en VNG. Veel deelnemende rekenkamers hebben hun raden en Staten al geïnformeerd, andere zullen dat nog doen. Sommige rekenkamers doen zelf nog aanvullend onderzoek. Gemeenten, provincies en omgevingsdiensten kunnen echt meteen met de aanbevelingen aan de slag. Maar de concrete daden van de minister zijn daarvoor wel van groot belang. Het is te hopen dat op elk bestuursniveau energiebesparing een serieuze plek krijgt in de energietransitie. Immers, zoals we ook bij de aanbieding al zeiden: energie die je niet verbruikt hoef je niet op te wekken, te transporten of te vervangen. Ook niet te betalen, overigens.

Moeten we vaker samen optrekken met onderzoek?

• BARARA: Voor zulke grote onderzoeken samenwerken is een nauwe afstemming noodzakelijk. Dit kost tijd en mankracht. Als een onderwerp opduikt waarbij zowel op lokaal en regionaal niveau als op het rijksniveau onderzoek ertoe kan leiden dat overheidsbeleid verbetert, dan is dat zeker het overdenken waard, in de keten staan we samen sterk. En … niet onbelangrijk: het was ongelofelijk leuk om te doen.
• LINZE: Zeker! Samenwerking tussen rekenkamers moet tot stand komen vanuit de inhoud. Veel beleid wordt in samenwerking tussen bestuurslagen gemaakt. Dan is het raar om dat alleen op één bestuursniveau te onderzoeken. Maar inderdaad: het organiseren van de samenwerking kost tijd en menskracht; tijdig signaleren van het nut van gezamenlijk optreden is daarom belangrijk. Maar dan levert het ook echt op!

Op 25 november 2024 werden de leden van Brabantse rekenkamers gastvrij onthaald in het gemeentehuis van Oosterhout. De kring ‘B13’ (rekenkamers van de grotere Brabantse gemeenten) organiseerde haar eerste themamiddag voor alle Brabantse rekenkamers. Gespreksthema’s waren het ‘ravijnjaar 2026’ en de ‘sterke rekenkamer’.

Een succesvolle middag met een mooie opkomst.

Het eerste thema werd ingeleid door Manuel Konijnendijk (Rekenkamer Almelo en controller gemeente Apeldoorn en Alexander van Dijk (Teammanager bedrijfsvoering gemeente Westland; tot 2023 manager bedrijfsvoering bij de VNG). Zij gingen in hun inleiding in op de oorzaken van het ravijnjaar, de compensatie, de aanvullende financiële uitdaging van gemeenten en de vraagstukken waar gemeenteraden voor staan. Ook de wijze waarop rekenkamers hun gemeenteraden kunnen ondersteunen in dit dossier en de rol van de VNG kwamen aan de orde. In de discussie die volgde werd een aantal dilemma’s besproken. Wanneer kom je als gemeente in actie, wanneer is het ’vijf over twaalf’? Welke rol spelen de raadsverkiezingen in 2026? Wat is belang van gemeenten als collectief versus dat van de individuele gemeente? Hoe kunnen rekenkamers hun raden in stelling brengen? Een actueel en zeer relevant thema voor zowel gemeenteraden als rekenkamers.

Onder leiding van VvR-directeur Lies van Aelst spraken de Brabantse rekenkamers daarna over het thema ‘Sterke rekenkamers’. Geerten Boogaard en Harmen Binnema verrichten momenteel voor de VvR onderzoek naar dit thema. In groepjes voerden de Brabantse rekenkamers discussie over dit thema. Dit leidde tot nieuwe input en inzichten voor het onderzoek.

De eerste bijeenkomst van Brabantse rekenkamers was een succes. Het krijgt zeker een vervolg. De B13-rekenkamers willen jaarlijks een themamiddag voor het Brabantse rekenkamernetwerk organiseren. Wordt vervolgd!

Vandaag, vrijdag 29 november, is de Goudvink voor het beste rekenkamerrapport van 2024 uitgereikt op het najaarscongres. De goudvink jury ging in conclaaf over de mooie genomineerde rapporten:

• Rekenkamer Amsterdam-Zaanstad – Algoritmen. Hoe Amsterdam algoritmen beter kan toepassen
• Rekenkamer Rotterdam – Ambtelijke integriteit. Onderzoek naar detecteren, oppakken en onderzoeken, afhandelen en leren
• Zuidelijke Rekenkamer – Drinkwater in gedrang

We feliciteren de Noordelijke Rekenkamer met het beste rekenkamerrapport Zorgen voor morgen – bollenteelt in Drenthe.

Op vrijdag 22 november organiseerde de Kring Noord een congres met als thema ‘ondermijning’. Een actueel en boeiend thema om eens over van gedachten te wisselen. Het gaat bij ondermijning onder meer over het oneigenlijke gebruik van overheidsmiddelen door criminelen. Het onderwerp staat bij een aantal gemeentelijke rekenkamers op de ’short list’. Onder de vele deelnemers aan het congres waren rekenkamerleden, raadsleden en onderzoekers.

Als eerste spreker nam de heer Brouwer de deelnemers mee in zijn rol en taken als burgemeester met betrekking tot de bestrijding van ondermijning. Daarnaast vertelde hij over zijn ervaringen als Officier van Justitie. Zo belichtte hij zowel de bestuursrechtelijke kant van ondermijning als de strafrechtelijke. De aanpak van criminelen is volgens Brouwer niet alleen een taak voor politie en justitie, maar voor het hele overheidsbestel. De weerbaarheid van de overheid is daarbij belangrijk. Ook ging Brouwer in op het belang van het delen van gegevens tussen verschillende organisaties.

Als tweede spreker nam de heer De Haan de deelnemers mee in de impact van ondermijning op de persoon aan de hand van eigen ervaringen. Naar aanleiding van een rekenkameronderzoek naar ondermijning ging hij ook in op de rol van de Raad.

De deelnemers aan het congres konden vervolgens kiezen uit een tweetal workshops. Pro facto ging in op de mogelijke onderzoeksthema’s en onderzoeksaanpak voor een rekenkameronderzoek naar ondermijning. Deelnemers konden met behulp van een rode en groene kaart hun mening geven over een aantal stellingen. Scherp in Veiligheid ging in op de uitvoering van ondermijningsbeleid op gemeentelijk niveau en hoe je ondermijning kan herkennen. Aan de hand van een aantal quizvragen kregen deelnemers een beeld van de omvang van ondermijning in Noord-Nederland.

Het DoeMee onderzoek 2024 is vandaag gepresenteerd aan de Tweede Kamer, de voorzitter van het IPO en de directeur van de VNG. Zowel het onderzoek van de Algemene Rekenkamer als het overkoepelende onderzoek van de 109 rekenkamers zijn daarmee openbaar geworden. Na de presentatie aan de Tweede Kamer, was er een persconferentie met bestuurslid Linze Schaap en collegelid Barbara Joziasse. Dit haalde vandaag diverse media, zoals de NOS en nu.nl.

Het persbericht van de Algemene Rekenkamer is hier terug te vinden.

Het afgelopen jaar heeft de Vereniging van Rekenkamers met 109 rekenkamers een grootschalige onderzoek naar het toezicht op en de handhaving van de energiebesparingsplicht en informatieplicht energiebesparing bij bedrijven en instellingen laten uitvoeren. Het onderzoek werd uitgevoerd bij 111 gemeenten, 12 provincies en 28 omgevingsdiensten. Het onderzoek geeft inzicht in de mogelijkheden om te sturen op beide plichten. Het levert ook een bijdrage aan een nationaal onderzoek van de Algemene Rekenkamer. Door de samenwerking tussen het Doe-mee-onderzoek en het onderzoek van de Algemene Rekenkamer zijn beide onderzoeken versterkt. Zo ontving de Algemene Rekenkamer van ons decentrale informatie die zijzelf niet kan verkrijgen. Het rapport van de Algemene Rekenkamer kan hierdoor een compleet beeld geven van hoe toezicht en handhaving van de energiebesparingsplicht vormgegeven is en waar nog kansen of weeffouten zijn. Het DoeMee rapport van de 109 rekenkamers geeft daarnaast inzicht in hoe gemeenten, provincies en omgevingsdiensten omgaan met de beide plichten en hoe zij meer energiebesparing kunnen bewerkstelligen.

• Hier kun je het overkoepelende rapport van de Vereniging van Rekenkamers vinden.
• Hier kun je het rapport van de Algemene Rekenkamer vinden.
• Hier is de samenvattende brief voor decentrale rekenkamers te vinden.

Eind jaren negentig waren er her en der al rekenkamers, met name in de grotere gemeenten. Zeist zou hier ook wel baat bij kunnen hebben, zo werd gedacht. Zo kwam in Zeist de ‘Commissie Rekenkamer’ tot stand. De commissie bestond uit één extern lid en de raad keek mee. In 1999 startte het eerste onderzoek naar het onderhoud van aan de gemeente overgedragen rijkswegen.

Nu, 25 jaar later en 40 onderzoeken verder, telt de huidige onafhankelijke ’Rekenkamer Zeist’ drie externe leden: Daniëlle Fictorie, Hein Albeda en Josien van Breda. Het 25 jarig bestaan was een mooie aanleiding om eens in de geschiedenis van de rekenkamer te duiken. We maakten een magazine met verhalen, herinneringen, wetenswaardigheden, gesprekken en grappigheden. Met wat speurwerk van secretaris Hans Verhorst en anderen hebben we veel (oud-)betrokkenen (o.a. externe leden, raadsleden, collegeleden) kunnen traceren en uitgenodigd voor de jubileumbijeenkomst op 13 november jl. Ook collega-rekenkamers en enkele (oud-) ‘burger-adviseurs’ waren aanwezig. Dat zijn ‘wisselspelers’ die we inzetten bij onderzoeken omdat zij vanuit hun specifieke deskundigheid of ervaring een waardevolle inbreng hebben. Rekenkamer Zeist is daarin uniek. Tijdens de bijeenkomst is het magazine overhandigd aan burgemeester van Zeist, Joyce Langenacker. Daarna hebben de genodigden onder het genot van een drankje en een hapje herinneringen kunnen ophalen. Het werd een warme reunie die maar weer aangaf hoe leuk het werken voor de rekenkamer is en hoe het lukt om politieke tegenstellingen te overbruggen.

Rekenkamer Zeist is na 25 jaar meer dan ooit de onafhankelijke buitenstaander die vanuit nieuwsgierigheid een constructief kritische blik laat gaan over het werk van de gemeente. We hechten belang aan de goede relatie die we nu hebben met de raad, het college en de organisatie. Er wordt goed naar kritiek geluisterd en geacteerd waar nodig. Dat bevordert de impact van wat we doen. Op naar de volgende 25 jaar!

De Algemene Rekenkamer doet een vervolgonderzoek naar de Woningbouwimpuls (WBI). In 2022 deed de Algemene Rekenkamer al eens onderzoek naar de aanpak van het woningtekort. Wij concludeerden toen dat de minister onvoldoende aannemelijk maakte dat de WBI leidt tot de beoogde doelen om sneller, betaalbaarder en meer woningen te bouwen. Nu, vier jaar na de start van de WBI, onderzoeken we of de WBI de beoogde resultaten daadwerkelijk bereikt. Is de bouw versneld? Worden er meer (betaalbare) woningen gebouwd dankzij de WBI? Hoe staat het met de woningbouwprojecten in gemeenten die een WBI-aanvraag deden? Door antwoord op deze vragen te geven, wil de Algemene Rekenkamer de doeltreffendheid van de WBI beoordelen.

Om die vragen te beantwoorden kijkt de Algemene Rekenkamer naar de informatie die het ministerie van VRO heeft over de resultaten van de WBI. Daarnaast wordt ook bij gemeenten nagegaan wat de stand van zaken is bij met WBI-projecten. Hiervoor worden alle gemeenten die een WBI aanvraag hebben gedaan benaderd. Ook gemeenten waar uiteindelijk geen WBI-geld is toegekend.

Mocht u informatie hebben over de voortgang van bouwprojecten in uw gemeente waarvoor een WBI-aanvraag is ingediend, dan houden we ons van harte aanbevolen.
Mocht u vragen, opmerkingen of tips hebben over dit onderzoek dan horen we dat graag via het mailadres van het onderzoeksteam vervolgonderzoekWBI@rekenkamer.nl.

Op 29 november wordt de Goudvink voor het beste rekenkamerrapport van 2024 uitgereikt op ons najaarscongres. De genomineerden zijn, in willekeurige volgorde:

• Rekenkamer Amsterdam-Zaanstad – Algoritmen. Hoe Amsterdam algoritmen beter kan toepassen
• Rekenkamer Rotterdam – Ambtelijke integriteit. Onderzoek naar detecteren, oppakken en onderzoeken, afhandelen en leren
• Noordelijke Rekenkamer – Zorgen voor morgen – bollenteelt in Drenthe
• Zuidelijke Rekenkamer – Drinkwater in gedrang

TPC, het tijdschrift voor public governance, audit en control zoekt een nieuw redactielid met een rekenkamerachtergrond. In het tijdschrift verschijnt een variëteit aan artikelen die ook voor rekenkamers interessant zijn. De redactie vergadert – meestal digitaal – zo’n 4 á 5 keer per jaar. Daarnaast redigeer je 1 a 2 artikelen per editie en onderhoud je het contact met de auteurs. De functie van redactielid is onbezoldigd. Je krijgt er interessante collega redactieleden voor terug en je blijft van zelf op de hoogte van nieuwe ontwikkelingen. Geïnteresseerd? Laat het de redactie weten via: johan.dekruijf@ru.nl.

Een aantal rekenkamers heeft onderzoek naar integriteitsbeleid gedaan of is daar mee bezig. Graag willen we weten welke rekenkamers dat zijn. Idee is, om een (digitaal) overleg te organiseren om ervaringen uit te wisselen (aanpak, belemmeringen, resultaten).

Aanmelden kan via info@rekenkamers.nl.

Er wordt op dit moment een AI-tool gebouwd om te zoeken in rekenkamerrapporten en onderzoek te doen met de informatie in de rapporten. De tool is in eerste versie af, maar moet nog getest en getraind worden. Daar hebben we de rekenkamergemeenschap bij nodig om de tool te gebruiken en te kijken wat er goed gaat en wat minder. Hiervoor zal er een korte online startbijeenkomst zijn waarin de tool uitgelegd wordt en je wat inzicht krijgt in hoe je hem zou kunnen gebruiken en daarna kun je de tool als één van de eersten gaan proberen!

Wil jij mee testen? Meld je aan via info@rekenkamers.nl.

Omdat we als vereniging een AI zoek- en onderzoekstool laten maken voor onze bibliotheek, is het heel belangrijk dat de bibliotheek zo compleet mogelijk is, dat is hij op dit moment helaas niet. Daarom hebben we een student in de arm genomen die handmatig, rekenkamer voor rekenkamer, nagaat of de bibliotheek compleet is. Een flinke klus! We roepen leden daarom op: upload je rapport bij publicatie! Zo kunnen andere rekenkamers maximaal leren van jouw rapporten en kunnen we de rapporten goed meenemen in de metadossiers en andere onderzoeken.

De komende maanden voert de Vereniging van Rekenkamers, samen met Geerten Boogaard en Harmen Binnema, een onderzoek uit naar wat een sterke of succesvolle rekenkamer maakt én hoe dit toe te passen is door andere rekenkamers. We hopen daarom op jouw input over:

• Welke rekenkamers zie jij als sterk of succesvol?
• Waarom zie je deze rekenkamers als sterk of succesvol?

In het najaar zullen we ook een paar bijeenkomsten organiseren om samen te komen tot een antwoord op de vraag: wat maakt een sterke of succesvolle rekenkamer?
We horen graag van je via info@rekenkamers.nl.