Voorjaarscongres 2026: Nieuwe ronde, nieuwe kansen

Impact maken met kwaliteit en actuele onderzoeken

Als rekenkamer maak je impact door volksvertegenwoordigers, bestuur en organisatie te helpen leren van dingen die goed gingen en die minder goed gingen. Dit doe je natuurlijk door kwalitatief goed onderzoek, maar minstens zo belangrijk is de actualiteit van onderzoeken. Maar wat is actualiteit? Met Renske Leijten, voormalig lid van de Tweede Kamer, praten we over onderzoeksonderwerpen die volksvertegenwoordigers zelf nog niet op het netvlies hadden. Bestuurslid Samantha Langendoen en directeur Lies van Aelst zullen vertellen over het eerste trendrapport voor rekenkamers, over welke thema`s in de toekomst interessant zijn om op te pakken als rekenkamer. Daan Roovers, Senator en voormalig denker der Nederlanden, neemt ons mee in de vraag hoe rekenkamers kunnen bijdragen aan de kwaliteit van het publieke debat. Vanuit zijn boek over het onbegrepen bestuur vertelt Julien van Ostaaijen ( over de rekenkamer als onderdeel van tegenmacht en de rol van rekenkamers bij het beter helpen functioneren van de gemeenteraad. Tenslotte presenteren Vincent van Stipdonk en scheidend secretaris van onze vereniging Etienne Lemmens over de kwaliteitsankers voor rekenkamers.

Het tijdschema zal op korte termijn worden toegevoegd. Dit zijn de plenaire sprekers die hebben toegezegd:

Hoe kunnen rekenkamers bijdragen aan de kwaliteit van het publieke debat?
Daan Roovers (voormalig denker der Nederlanden. Senator, Docent Universiteit van Amsterdam en de Erasmus Universiteit in Rotterdam)

Volksvertegenwoordigers ondersteunen met scherpe en autonome onderwerpkeuzes
Renske Leijten (voormalig lid Tweede Kamer)

Het onbegrepen bestuur. Het functioneren van gemeenten, provincies en waterschappen
Julien van Ostaaijen (Universitair docent Bestuurskunde Tilburg University en lector Recht & Veiligheid Avans Hogeschool)

Bestuurslid Samantha Langendoen (secretaris rekenkamer Breda) en directeur Lies van Aelst presenteren het eerste rekenkamer trendrapport.

Etienne Lemmens (onderzoeker en bestuurssecretaris VvR) en Vincent van Stipdonk (raadgever en redacteur) presenteren de kwaliteitsankers voor rekenkamers.

Workshop: Monisme en een onafhankelijke rekenkamer: (hoe) werkt dat?

Rekenkamers bij monistische waterschappen opereren in een heel andere omgeving dan rekenkamers bij dualistische gemeenten en provincies. De spelregels, de verhoudingen met het bestuur en de gangbare werkwijzen wijken op belangrijke punten af. Maar wat zijn die verschillen precies, en wat betekenen ze in de dagelijkse praktijk?
In deze workshop verkennen we samen het monistische karakter van waterschappen en wat dat vraagt van een onafhankelijke rekenkamer. We bespreken de aandachtspunten waar rekenkamerleden in de praktijk tegenaan lopen, en zoeken naar oplossingsrichtingen. Daarbij is volop ruimte om ervaringen uit te wisselen met collega’s van waterschapsrekenkamers uit het hele land.

Ook introduceren we een eenvoudig instrument -dat nog in ontwikkeling is- om de onafhankelijkheid van de rekenkamer te meten. Dit kan een hulpmiddel zijn voor rekenkamers om het gesprek daarover op gang te brengen. We zetten met de deelnemers aan deze bijeenkomst graag een volgende stap in die ontwikkeling.

Met de inzichten uit de workshop verrijken we het document ‘De rekenkamer in een monistische omgeving’ zodat we uiteindelijk een bruikbare handreiking hebben voor iedereen die werkt voor of met waterschapsrekenkamers.

Margriet van Tulder

Workshop: Van buiten naar binnen, starten in de samenleving

Een onderzoek starten in de samenleving, dat klinkt zo makkelijk. Maar in de praktijk blijkt dat toch ingewikkeld. Je kunt het onderzoek niet helemaal van tevoren plannen. En zo’n onderzoek kost vaak meer tijd voor de onderzoekers en voor de leden van de rekenkamer. Ook blijkt het niet zo eenvoudig te zijn om in te gaan tegen het automatisme om te starten met beleid. Desondanks levert deze innovatieve aanpak van een onderzoek heel veel relevante informatie op.

Tijdens deze workshop vertellen Margriet van Tulder en Rob Paulussen over hun ervaringen met het starten van onderzoek bij inwoners. Ze vertellen over de positieve ervaringen die ze hebben gehad. Maar ook over de knelpunten waar ze tegen aanliepen. Ze geven tips over wat helpt om dit soort onderzoeken uit te voeren. Zoals creativiteit en flexibiliteit. Niet alleen bij de leden maar ook bij de onderzoekers. Omdat tijdens het onderzoek blijkt, dat werken met echte mensen vraagt om een flexibele onderzoeksopzet/instelling. 

Margriet en Rob komen niet met een pasklare oplossing, maar laten zien wat dit soort onderzoek kan opleveren. Dit is namelijk geen routinematig onderzoek. Maar onderzoek waarbij je te weten komt wat er echt speelt. En je ontdekt ook dat er veel meer is dan beleid. Ook kun je dit soort onderzoek goed gebruiken voor agenderend onderzoek.
Margriet van Tulder is lid/onderzoeker van de Rekenkamer Oss, voorzitter/onderzoeker van de Rekenkamer Heerlen en voorzitter van het Waterschap Limburg. Rob Paulussen is zelfstandig onderzoeker en voorzitter van de Rekenkamers Leeuwarden en Vijfheerenlanden en directeur van de Rekenkamer Ouder-Amstel.