Najaarscongres 2026: zinnig, zuinig, zorgvuldig… én zinvol?

Meike Bokhorst (WRR), Astrid Martens, Lizzy van Megen, Sara Swinkels en Kees Vringer (PBL)

In deze workshop verkennen we in hoeverre en hoe je als rekenkameronderzoeker de legitimiteit van beleid kan evalueren naast de rechtmatigheid en doelmatigheid. Op verzoek van het ministerie van Binnenlandse Zaken werkt het Planbureau voor de Leefomgeving aan het ontwikkelen van een praktisch raamwerk voor het verankeren van publieke waarden in het evaluatieonderzoek. Het PBL heeft afgelopen vijf jaar veel ervaring opgedaan in het evalueren en analyseren van beleid door te kijken naar de waarden en afwegingen waarop verschillende mensen hun oordeel baseren en de samenhang daartussen. In deze workshop delen de onderzoekers van PBL hun ervaringen daarmee en gaan we in discussie over de dilemma’s waar je als tegenaan loopt als je beleid gaat analyseren en evalueren vanuit bredere publieke waarden.
Astrid Martens, Lizzy van Megen, Sara Swinkels en Kees Vringer werken als onderzoekers bij het Planbureau voor de Leefomgeving onder meer aan een praktisch raamwerk voor het verankeren van publieke waarden in het evaluatieonderzoek.

Jurriaan Parie – Stichting Algorithm Audit

Kan AI überhaupt verantwoord worden ingezet? Welke actie kan een rekenkamer ondernemen om democratische controle over de inzet van AI te versterken? Tijdens deze workshop delen onderzoekers van kennisplatform Algorithm Audit lessen uit de Rekenkamer-praktijk. Op basis van twee recente ‘quick scan’-onderzoeken naar de verantwoorde inzet van algoritmes en AI die zij hebben uitgevoerd in opdracht van gemeentelijke rekenkamers, worden inzichten gedeeld hoe met beperkte middelen het uitdagende onderwerp beteugeld kan worden.

Svetlana Vrubleuskaya MSc RO – S.E.V. Conduct & Culture

Achter terugkerende knelpunten of maatregelen die in de praktijk niet werken, spelen vaak minder zichtbare factoren zoals gedrag, cultuur, leiderschap en samenwerking. In deze interactieve workshop ontdek je hoe je cultuur en gedrag als aanvullende onderzoeksbril kunt inzetten binnen rekenkameronderzoek. Aan de hand van het Soft Controls-model van Muel Kaptein en praktijkvoorbeelden krijg je handvatten om verder te kijken dan formele structuren en op zoek te gaan naar het ‘probleem achter het probleem’.
Svetlana Vrubleuskaya MSc RO is een criminologe, interne auditor en onderzoeker gespecialiseerd in cultuur, gedrag en interne beheersing. Vanuit S.E.V. Conduct & Culture helpt zij organisaties om de harde en zachte kant van beheersing met elkaar te verbinden en is zij daarnaast Hoofd Interne Audit bij FINOM Payments en docent Behavioral Controls aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.

Kim van der Velden, voorzitter Rekenkamer Waterland

Hoe zorg je ervoor dat rekenkameronderzoek leidt tot aanbevelingen die niet alleen ambitieus en scherp zijn, maar ook uitvoerbaar zijn in de praktijk van kleinere gemeenten? En begint die vraag misschien al bij de normenkaders die we hanteren: is de meetlat waarlangs we gemeenten beoordelen wel passend bij hun schaal, capaciteit en context?
In deze interactieve workshop verkennen we samen de proportionaliteit van zowel normenkaders als aanbevelingen in rekenkamerrapporten. Onder leiding van de voorzitter van de Rekenkamer Waterland (ca. 17.700 inwoners) gaan deelnemers met elkaar in gesprek over dilemma’s, afwegingen en goede voorbeelden. Wanneer is een normenkader realistisch? Hoe voorkom je aanbevelingen die op papier logisch lijken, maar in de praktijk moeilijk uitvoerbaar zijn? En hoe behoud je tegelijkertijd de maatschappelijke meerwaarde van rekenkameronderzoek?
De workshop is bedoeld voor leden van rekenkamers van zowel kleine als grotere gemeenten. De opbrengsten van de sessie vormen de bouwstenen voor een mogelijke handreiking van de Vereniging van Rekenkamers. Denk mee, deel ervaringen en werk mee aan aanbevelingen én normenkaders die recht doen aan de praktijk van gemeenten.

Etienne Lemmens (rekenkamers Brunssum, Heerlen en Landgraaf) en Vincent van Stipdonk (rekenkamers Breda en Delft)

Hoe kun je als rekenkamer zorgvuldiger en zinvoller werken? De veertien nieuwe kwaliteitsankers van de VvR bieden daarvoor houvast. In deze workshop bespreken we samen:

• hoe we werken aan basiskwaliteit
• welke praktische uitdagingen we daarbij tegenkomen
• en hoe de ankers ons kunnen helpen een leuke, stevige en effectieve rekenkamer te zijn.

Sjoerd Keulen, Rekenkamer Rotterdam en Universiteit Leiden

In deze workshop gaat Sjoerd Keulen in op hoe lokale en regionale politici rekenkameronderzoek gebruiken in de politieke arena. Op basis van onderzoek dat hij samen met Ruud van Druenen (Algemene Rekenkamer en Radboud Universiteit) deed, laat hij zien hoe politici wisselen tussen controlerend, verdedigend en aanvallend gebruik van rekenkamerrapporten. Dit gebruik wisselt tijdens de raads- of staten behandeling. Meer inzicht in het gebruik van rekenkamerrapporten helpt om meer impact te bereiken met rekenkameronderzoek.

De beste rekenkameronderzoeken van het jaar op één podium. De genomineerden voor de Goudvink nemen je mee achter de schermen van hun onderzoek en delen hun belangrijkste inzichten, uitdagingen en opbrengsten. Wat maakte hun onderzoek bijzonder, welke impact heeft het gehad en welke lessen zijn waardevol voor andere rekenkamers? Een inspirerende sessie vol praktijkervaringen, vernieuwende ideeën en concrete handvatten voor het eigen rekenkamerwerk.

Ronde 1:

• Rekenkamer Amsterdam-Zaanstad – Toegankelijkheid van buurthuizen. Vanzelfsprekend maar niet vanzelf.
• Rekenkamer Heerlen – Opvolgingsonderzoek afhandeling van moties, amendementen en toezeggingen

Ronde 2:

• Rekenkamer Waalre – Ruimte maken voor inwoners
• Zuidelijke Rekenkamer – Ondermijning provincie Noord-Brabant