Voorjaarscongres 2026: Nieuwe ronde, nieuwe kansen

Ronde 1, Zaal: Amethist
Een onderzoek starten in de samenleving, dat klinkt zo makkelijk. Maar in de praktijk blijkt dat toch ingewikkeld. Je kunt het onderzoek niet helemaal van tevoren plannen. En zo’n onderzoek kost vaak meer tijd voor de onderzoekers en voor de leden van de rekenkamer. Ook blijkt het niet zo eenvoudig te zijn om in te gaan tegen het automatisme om te starten met beleid. Desondanks levert deze innovatieve aanpak van een onderzoek heel veel relevante informatie op.
Tijdens deze workshop vertellen Margriet van Tulder en Rob Paulussen over hun ervaringen met het starten van onderzoek bij inwoners. Ze vertellen over de positieve ervaringen die ze hebben gehad. Maar ook over de knelpunten waar ze tegen aanliepen. Ze geven tips over wat helpt om dit soort onderzoeken uit te voeren. Zoals creativiteit en flexibiliteit. Niet alleen bij de leden maar ook bij de onderzoekers. Omdat tijdens het onderzoek blijkt, dat werken met echte mensen vraagt om een flexibele onderzoeksopzet/instelling.
Margriet en Rob komen niet met een pasklare oplossing, maar laten zien wat dit soort onderzoek kan opleveren. Dit is namelijk geen routinematig onderzoek. Maar onderzoek waarbij je te weten komt wat er echt speelt. En je ontdekt ook dat er veel meer is dan beleid. Ook kun je dit soort onderzoek goed gebruiken voor agenderend onderzoek.
Margriet van Tulder is lid/onderzoeker van de Rekenkamer Oss, voorzitter/onderzoeker van de Rekenkamer Heerlen en voorzitter van het Waterschap Limburg. Rob Paulussen is zelfstandig onderzoeker en voorzitter van de Rekenkamers Leeuwarden en Vijfheerenlanden en directeur van de Rekenkamer Ouder-Amstel.

Ronde 1 & 2, Zaal: Plenaire zaal
Er is momenteel relatief veel aandacht voor het functioneren van tegenmacht. Het thema wordt in de media vaak vanuit een nationaal perspectief beschouwd en in mindere mate vanuit decentraal perspectief. In deze workshop schijnen Marius Bakx en Julien van Ostaaijen hun licht op de rekenkamer als tegenmacht. Is het zijn van ‘tegenmacht’ een rol van de rekenkamer? Welke vormen van tegenmacht zijn er lokaal te onderscheiden? En op welke manier dient een rekenkamer dan tegenmacht uit te oefenen?
Dr. Marius Bakx is als onderzoeker verbonden aan het lectoraat Recht & Veiligheid van het Centre of Expertise Veiligheid & Veerkracht van Avans Hogeschool. Daarnaast is hij senior raadsadviseur bij de gemeente Tilburg. In de zomer van 2025 promoveerde hij op het proefschrift ‘Vormen van tegenmacht. Georganiseerd wantrouwen in de lokale democratie’ aan Tilburg University.
Dr. Julien van Ostaaijen is lector Recht & Veiligheid bij het Centre of Expertise Veiligheid & Veerkracht. Daarnaast is hij universitair docent Bestuurskunde aan de vakgroep Public Law & Governance van Tilburg University. Hij doet onderzoek naar behoorlijk bestuur, democratie en veiligheid op decentraal niveau. In januari 2026 verscheen zijn meest recente boek ‘Het onbegrepen bestuur. Het functioneren van gemeenten, provincies en waterschappen’. Van Ostaaijen was in het verleden actief bij meerdere rekenkamers en is lid van de jury voor de Goudvink, de prijs voor het beste rekenkamerrapport.

Ronde 1 & 2, Zaal: Pyriet
Of we nu intern de opdracht geven voor onderzoek aan onze medewerker of ons mede-lid of een opdracht extern wegzetten, we zijn opdrachtgever van onze rekenkameronderzoeken. Maar, hoe zijn we als opdrachtgever? Denken we daar actief over na? Welke invloed heeft ons opdrachtgeverschap op ons eindresultaat? BMC doet hier onderzoek naar voor de VvR en neemt de deelnemers van deze workshop graag mee in het opdrachtgeverschap van de rekenkamer.

Ronde 1, Zaal: Tourmalijn
Samenwerken tussen rekenkamers: het klinkt logisch, maar wanneer voegt het echt waarde toe? Tijdens deze workshop neemt Linze Schaap je mee in voorbeelden van gezamenlijke onderzoeken, maar ook in andere vormen van onderlinge samenwerking. Hij laat zien hoe rekenkamers – zowel van gemeenten, provincies, waterschappen als de Algemene Rekenkamer – elkaar kunnen versterken door kennis te bundelen en ervaringen te delen. We verkennen een aantal kernvragen die komen kijken bij samenwerken: wanneer is het zinvol samen te werken, welke vorm past bij welk doel, waar moet je voor uitkijken en is het zinvol om eens na te denken over rekenkamers die verschillende bestuursniveaus bedienen? En welke kansen ontstaan er als we die grenzen durven loslaten? Deze workshop biedt geen blauwdruk, maar wel inspiratie, praktijkvoorbeelden en ruimte voor gesprek. Kom ontdekken hoe samenwerking jouw rekenkamer kan versterken.

Ronde 2, Zaal: Agaat
Rekenkamers bij monistische waterschappen opereren in een heel andere omgeving dan rekenkamers bij dualistische gemeenten en provincies. De spelregels, de verhoudingen met het bestuur en de gangbare werkwijzen wijken op belangrijke punten af. Maar wat zijn die verschillen precies, en wat betekenen ze in de dagelijkse praktijk?
In deze workshop verkennen we samen het monistische karakter van waterschappen en wat dat vraagt van een onafhankelijke rekenkamer. We bespreken de aandachtspunten waar rekenkamerleden in de praktijk tegenaan lopen, en zoeken naar oplossingsrichtingen. Daarbij is volop ruimte om ervaringen uit te wisselen met collega’s van waterschapsrekenkamers uit het hele land.
Ook introduceren we een eenvoudig instrument -dat nog in ontwikkeling is- om de onafhankelijkheid van de rekenkamer te meten. Dit kan een hulpmiddel zijn voor rekenkamers om het gesprek daarover op gang te brengen. We zetten met de deelnemers aan deze bijeenkomst graag een volgende stap in die ontwikkeling.
Met de inzichten uit de workshop verrijken we het document ‘De rekenkamer in een monistische omgeving’ zodat we uiteindelijk een bruikbare handreiking hebben voor iedereen die werkt voor of met waterschapsrekenkamers.

Ronde 1 & 2, Zaal: Chrysocolla
Op 25 maart heeft de Algemene Rekenkamer het dashboard Blik op Nederland gepubliceerd. Met dit dashboard krijgt de gebruiker inzicht in de doelen én resultaten van de Nederlandse overheid. Dit dashboard is ontstaan vanuit de wens om Brede Welvaart verder te integreren in de verantwoordings- en begrotingscyclus, om ook het langeretermijn perspectief daarin een plaats te geven. Daarmee vormt dit dashboard een eerste stap om het gesprek verder te brengen. Het ontwikkelen van een dashboard vraagt om scherpe keuzes en moeilijke afwegingen. Deze workshop zal daarom in het teken staan van kansen en uitdagingen bij een dergelijk initiatief. Hierbij gaan we met elkaar in gesprek over wat er mogelijk al gedaan wordt met Brede Welvaart in de eigen organisaties (best practices), de toegevoegde waarde van een dashboard als instrument, en hoe wij tot dit dashboard zijn gekomen. Ook willen we graag met de deelnemers kijken welke keuzes zij zouden maken in het bouwen van een eigen dashboard. De workshop wordt gegeven door Chayenne Zuiderhoek, onderzoeker bij de Algemene Rekenkamer met als primaire dossier het ministerie van Financiën. De mede presentator is Martin Dees, strategisch adviseur bij de Algemene Rekenkamer met als focus accountancy, behoorlijk bestuur en Brede Welvaart.

Ronde 1 & 2, Zaal: Opaal
Van Rekenkamers wordt vaak gezegd dat ze dienen bij te dragen aan de controlerende taak van de volksvertegenwoordiging. Contoleren wordt daarbij gezien als een van de taken van de volksvertegenwoordiging, naast kaderstellen en het volk vertegenwoordigen. Tegelijkertijd verandert de politieke context: de verschillen in de samenleving nemen toe, politieke conflicten worden heftiger en het debat verruwt. Politiek als strijd en conflict over verschillen in de samenleving wordt steeds pregnanter. Tijdens deze workshop, die onderdeel is van nog lopend onderzoek, gaan we in gesprek over de vraag hoe Rekenkamers zich tot die veranderende context kunnen verhouden.
We bieden een nieuw perspectief hoe rekenkamers zich kunnen verhouden tot veranderende contexten waarin conflict en verschil steeds prominenter tot uitdrukking komen. Onze stelling is dat een relevante rekenkamer ook ruimte biedt aan politieke verschillen.
Martin Schulz, directeur denktank NSOB, Annemarie van der Wilt, onderzoeker NSOB, Christiaan van der Kaaij, onderzoeker NSOB