Auteur: Secretariaat

Het DoeMee-onderzoek 2021 heeft als onderwerp de praktijk van de Wet Openbaarheid van Bestuur, oftewel de Wob. Openbaarheid is geen gunst die een overheid verleent, maar een recht van een burger. Het stelt hem of haar onder meer in staat de overheid te controleren. Dat is geregeld in de Wob. Wie iets wil weten over bijvoorbeeld een bepaald besluit van de overheid kan hiervoor een Wob-verzoek indienen bij de betreffende overheid. Overheden moeten hier in principe gehoor aan geven, al kan besloten worden bepaalde informatie niet openbaar te maken. Bijvoorbeeld in geval van privacy- of bedrijfsgevoelige informatie. In de Wob is ook geregeld dat overheden binnen een bepaalde termijn op een Wob-verzoek moeten reageren.

Uit een eerste beknopte inventarisatie blijkt dat overheden verschillend met Wob-verzoeken omgaan, net als met de informatie die erover te vinden is. Zo lijken de meeste overheden wel informatie te verschaffen over het indienen van een Wob-verzoek maar verschilt de transparantie over de afhandeling. Er zijn websites waar weinig over de afhandeling te vinden is, er zijn sites waar het besluit op een Wob-verzoek in enkele regels is samengevat en er zijn sites waar het besluit en alle verstrekte informatie voor iedereen toegankelijk is. Deze laatste variant sluit het beste aan bij de nieuwe Wet open overheid die ervoor moet zorgen dat overheidsinformatie beter vindbaar, uitwisselbaar en eenvoudig te ontsluiten is.

Voor een burger kan dit betekenen dat de mogelijkheden om van zijn of haar rechten op openbaarheid van overheidsinformatie gebruik te maken, van overheid tot overheid kunnen verschillen. In dit doemee onderzoek wordt de huidige praktijk van de Wob in kaart gebracht.

Mogelijke onderzoeksvragen zijn:

• Staat op de website hoe er een Wob-verzoek ingediend kan worden bij de overheidsinstantie?
• Hoeveel WOB-verzoeken zijn er in 2018, 2019 en 2020 bij de overheidsinstantie ingediend?
• Hoeveel van deze verzoeken zijn niet ontvankelijk verklaard? Is er zicht op de gronden voor het niet-ontvankelijke verklaren?
• Bij hoeveel van de ontvankelijke Wob-verzoeken is de informatie in één keer en tijdig verschaft?
• Welke informatie wordt er over de Wob-verzoeken publiekelijke gedeeld?
• Hoeveel juridische procedures (beroep en bezwaar) zijn er naar aanleiding van een WOB verzoek gevoerd?
• Van wie zijn de Wob-verzoeken afkomst (burgers, journalisten, belangengroeperingen, wetenschappers, etc)?
• Hoeveel WOB-verzoeken zijn er door een raads-, staten- of AB-lid vanuit die hoedanigheid ingediend?

Elke bij de NVRR aangesloten rekenkamer en rekenkamercommissie kan aan dit DoeMee-onderzoek deelnemen, ongeacht de bestuurslaag waarvoor deze werkzaam is. De Wob is immers op elke overheid van toepassing. Door met één onderzoeksopzet te werken waarbij een extern bureau alle informatie verzamelt, wordt een groot schaalvoordeel bereikt. Elke deelnemende rekenkamer (-commissie) krijgt een eigen maar wel gestandaardiseerd rapport over de overheid waar deze voor werkzaam is en kan vervolgens zelf beslissen of en hoe daar bestuurlijk verder mee wordt gegaan. De kosten voor deelname bedragen € 300 per gemeente, provincie of waterschap.

Over het gezamenlijke beeld zal een aparte publicatie verschijnen, zodat er ook landelijk aandacht voor zal zijn.

Het O-team van de NVRR gaat in de komende weken het onderzoek verder voorbereiden en de verwachting is dat het onderzoek in het tweede kwartaal van 2021 kan starten. Meer inhoudelijke en praktische informatie volgt in de komende maanden op deze website.

Voorlopige aanmelding voor deelname aan dit DoeMee-onderzoek kan via info@nvrr.nl.

Tot slot, uit elk DoeMee-onderzoek komen achteraf zaken die beter kunnen. Dit geldt ook voor het lopende DoeMee-onderzoek. Op basis van een nog uit te voeren evaluatie zullen we de lessen meenemen voor 2021.

De NVRR wil verder professionaliseren en daarvoor gaat de vereniging een directeur aantrekken. Deze functie is nieuw. Het is een belangrijke ontwikkelingsfase voor de vereniging en het bestuur wil graag met de leden in gesprek over de eisen aan en verwachtingen van de directeur.

Drie vragen staan centraal:

1. Wat verwacht je van de vereniging
2. Wat verwacht je van de directeur
3. Wat betekent dit voor het functieprofiel

We organiseren hiervoor vier digitale bijeenkomsten:

• Dinsdag 8 december, 19.30 – 21.00u
• Woensdag 9 december, 15.30 – 17.00u
• Woensdag 9 december, 19.30 – 21.00u
• Donderdag 10 december, 15.30 – 17.00u

Bij elk van de bijeenkomsten zijn bestuursleden aanwezig en de interim-directeur. We nodigende NVRR-leden van harte uit om aan één van deze bijeenkomsten deel te nemen. Mocht je verhinderd zijn, dan kan iemand anders namens jouw rekenkamer of rekenkamercommissie deelnemen. De opbrengst van de bijeenkomsten wordt later verwerkt in het definitieve functieprofiel. Verder wordt gezorgd voor een terugkoppeling van de opbrengst op hoofdlijnen naar de leden via de website.

Degenen die zich hebben opgegeven ontvangen naast de zoom-link ter voorbereiding een korte notitie met daarin meer informatie over de positie en functie en een eerste globale concept-profielschets.

Marije van den Berg en Vincent van Stipdonk organiseerden op 5 november de Lunch-webinar “Nog verder vragen?”.

Bekijk hier de video terug.

Download hieronder de sheets en het verslag.

Volgens artikel 5 van de statuten van de NVRR zijn de voorzitters lid en kan hij of zij zich bij de ALV (inclusief besluitvorming) laten vervangen. Voluit luidt de bepaling over de vervanging (artikel 5, 6e lid): “Een lid kan zich ter vergadering en bij besluitvorming laten vertegenwoordigen door een gevolmachtigde officiële plaatsvervanger”.

Om dit zorgvuldig te doen, hanteren we de volgende werkwijze.

Een lid dat niet aanwezig kan zijn bij een ALV en zich wil laten vervangen, stuurt uiterlijk 24 uur van tevoren een bericht hierover aan de NVRR (info@nvrr.nl). Dit bericht bevat ten minste de naam van de plaatsvervanger en de melding dat deze plaatsvervanger gevolmachtigd is om namens het lid aan de vergadering en de besluitvorming deel te nemen. Onvolledige berichten (ontbreken van naam of volmacht) worden teruggestuurd. Bij aanvang van de ALV meldt de voorzitter welke leden zich aldus laten vervangen; dit maakt integraal onderdeel uit van de notulen.

Recent heeft BZK de Inspiratiekaders effectieve invulling lokale rekenkamer gepubliceerd. We hebben als NVRR in de klankbordgroepen voor deze kaders onze ideeën ingebracht. De inspiratiekaders zijn in de eerste plaats bedoeld als hulpmiddel voor de projectgroep lokale rekenkamers, die vanuit BZK in 2021 gemeenteraden waar nodig en gewenst meerjarig gaat ondersteunen om te leren optimaal gebruik te gaan maken van hun rekenkamer (-commissie). De inspiratiekaders zijn in hun huidige vorm levende documenten en worden het komende jaar waar nodig verder aangescherpt en toegankelijk gemaakt om het gebruiksgemak verder te vergroten.

Hoewel het waardevolle instrumenten zijn, vindt de NVRR het een gemiste kans dat bij het budget niet is aangeraden de ondergrens hoger te stellen dan wat nu in de praktijk wordt gezien. De budgetten waar vooral kleine gemeenten in de praktijk nu mee te maken hebben zijn vaak ontoereikend om het rekenkamerwerk op een professionele wijze vorm te geven. Zoals ook de ROB in zijn net verschenen rapport Goede ondersteuning, sterke democratie stelt, is een adequaat budget een noodzakelijke voorwaarde om de meerwaarde van rekenkamers en rekenkamercommissies te kunnen realiseren.

De Nederlandse vereniging van Rekenkamers en Rekenkamercommissies (NVRR) is blij met het net verschenen ROB-rapport Goede ondersteuning, sterke democratie. De ROB bepleit betere ondersteuning van gemeenteraden en Provinciale Staten, onder meer door versterking van de decentrale rekenkamers en rekenkamercommissies. Zij zijn volgens de ROB belangrijk in “… een goed functionerend systeem van checks and balances” en kunnen gedegen en grondig onderzoek doen, waar volksvertegenwoordigers en fracties maar zelden de tijd voor hebben. “Bovendien draagt de rekenkamer bij aan de versterking van de informatiepositie van de volksvertegenwoordiging ten opzichte van het college dat kan beschikken over een goed ambtelijk apparaat.” De NVRR onderschrijft dit betoog. In de praktijk wordt echter op gemeentelijk niveau nogal eens stevig gesneden in het budget, waardoor het werk van de rekenkamer of rekenkamercommissie ernstig wordt belemmerd, terwijl het gesprek over de meerwaarde niet op gang komt. Dat schaadt de lokale democratie. De ROB adviseert BZK om samen met de beroeps- en belangenverenigingen normen te formuleren voor goede ondersteuning van gemeenteraden en provinciale staten. De NVRR is actief met het verder professionaliseren van haar leden en gaat daarover zeker het gesprek verder aan met BZK. Goede randvoorwaarden voor rekenkamers en rekenkamercommissies om hun werk te kunnen doen is daarbij voor de NVRR essentieel. De decentrale democratie heeft recht op sterke rekenkamers en rekenkamercommissies.

De NVRR organiseert lunch-webinars over lokale rekenkamers. Marije van den Berg en Vincent van Stipdonk spitten steeds in drie kwartier een praktisch onderwerp uit. We delen inzichten en ervaringen. En passen die meteen toe! Zo kun je jouw rekenkamerwerk nog effectiever maken.

De volgende webinars zijn georganiseerd:

• 08-10-2020: Lunch-webinar 1 “Ducttape en WD-40”
• 08-10-2020: Lunch-webinar 2 “Je hebt wat onder de leden”
• 05-11-2020: Lunch-webinar 3 “Doorvragen zonder drammen?”
• 10-12-2020: Lunch-webinar 4 “Was dat de opdracht?”

Tijdens de ALV van afgelopen juni hebben de leden ingestemd met het advies om de NVRR verder te gaan professionaliseren. Een belangrijk onderdeel daarvan is de komst van een secretaris-directeur. Om dit voor te bereiden heeft het bestuur Marcel van Dam aangetrokken die de functie op interim basis met ingang van 5 oktober vervult. Marcel is zelfstandig politiek-bestuurlijk adviseur en was eerder onder meer lid van de Rekenkamer van Nijmegen, van de toenmalige Rekenkamercommissie van Utrecht en interim-griffier in Haarlem en Rotterdam.

Jan de Ridder, voorzitter

De NVRR organiseert vier lunch-webinars over lokale rekenkamers. Marije van den Berg en Vincent van Stipdonk spitten steeds in drie kwartier een praktisch onderwerp uit. We delen inzichten en ervaringen. En passen die meteen toe! Zo kun je jouw rekenkamerwerk nog effectiever maken.

De volgende webinars zijn georganiseerd:

• 08-10-2020: Lunch-webinar 1 “Ducttape en WD-40”
• 08-10-2020: Lunch-webinar 2 “Je hebt wat onder de leden”
• 05-11-2020: Lunch-webinar 3 “Doorvragen zonder drammen?”
• 10-12-2020: Lunch-webinar 4 “Was dat de opdracht?”

Het bestuur van PRIMO Nederland en PRIMO Europe heeft de PRIMO Risk Management Award 2019 toegekend aan Paul Hofstra voor zijn moed en leiderschap op het grensvlak van publieke waarde, publiek risico en bestuurskracht.

Francine Giskes gaat stoppen als lid van het college van de Algemene Rekenkamer. Daarmee vertrekt ze ook als adviseur van het bestuur van onze vereniging. Francine heeft vanaf het moment dat ze benoemd was tot lid van het college in 2015 in ons bestuur geparticipeerd. Het was voor haar geen pro forma klusje. Ze was er bijna altijd en daarbij ook erg betrokken. Francine deed vol overgave mee aan de discussies en de meningsvorming in het bestuur. We zullen haar inbreng missen. Ze kende niet alleen Den Haag goed, maar ook het lokaal bestuur uit eigen ervaring. Haar advies was altijd waardevol. Onze laatste gezamenlijke vergadering was digitaal en dus als afscheid wat kaal. Hopelijk zijn de Coronatijden snel afgelopen en kunnen we dat nog op een meer gepaste wijze overdoen. Maar nu alvast vanaf deze plaats en namens de hele vereniging: Francine bedankt voor je inzet voor onze vereniging in de afgelopen jaren.

Het wetsvoorstel versterking decentrale rekenkamers zou deze week in de Tweede Kamer worden besproken. De bedoeling was dat dan de laatste knopen zouden worden doorgehakt. Maar dat gaat niet door. De behandeling wordt weer uitgesteld. Maar nu vanwege een hele goede reden. De minister overweegt om in de wet ook een verplichting voor waterschappen op te nemen om een rekenkamer in te richten. Daar zijn we als vereniging blij mee. We proberen dit al jaren lang op de bestuurlijke agenda in Den Haag te krijgen. Waterschappen behoren tot de oudste democratische instituties in Nederland en zijn een belangrijk onderdeel van het lokaal en regionaal bestuur. Bij veel waterschappen zijn er nu al rekenkamers en vindt er goed rekenkameronderzoek plaats. Maar waterschappen zijn nog niet verplicht om een rekenkamer in te richten. Hopelijk gaat dat dus nu veranderen. Minister Ollongren wil het gewijzigde wetsvoorstel voor het eind van het jaar naar de Tweede Kamer sturen. Hopelijk gaat dat lukken, want het zou toch wel prettig zijn als dit traject dat toch al behoorlijk lang duurt voor de verkiezingen wordt afgerond.

Het rapport ‘Publieke waarde in de knel’ dat de Rekenkamer Rotterdam in september 2019 heeft gepubliceerd, beschrijft een reeks van hardnekkige beleidsproblemen waar Rotterdamse gemeentebesturen op zijn gestuit in het streven naar publieke waarde. Naar aanleiding van dat rapport voeren VNG en Rekenkamer Rotterdam een landelijke enquête uit om een beeld te krijgen in hoeverre de hardnekkige (beleids)problemen uit dat rapport worden herkend in andere gemeenten. De enquête wordt gehouden onder verschillende actoren binnen het gemeentelijk domein, waaronder rekenkamer(commissie)s.

Wij stellen het op prijs als zoveel mogelijk van onze gemeentelijke rekenkamers en rekenkamercommissies meedoen aan dit onderzoek (de enquête is niet bedoeld voor rekenkamers en rekenkamercommissies van provincies en waterschappen). De uitkomsten van de enquête worden gepresenteerd in een landelijk congres voor gemeentebestuurders en ambtenaren op 29 oktober 2020 met als thema ‘Publieke waarde in de knel, op zoek naar het juiste spoor’.

In dat congres zullen, aan de hand van debat en inspirerende sprekers, de geconstateerde problemen worden besproken én richtingen worden verkend voorveranderingen in cultuur en organisatie van gemeenten die kunnen bijdragen aan het aanpakken ervan.

U kunt deelnemen via de volgende link: https://nl.surveymonkey.com/r/publieke-waarde-in-de-knel. Als u op die link klikt, vindt u een toelichting op de enquête van de organisatoren.

Medewerkers en/of bestuurders van gemeentelijke rekenkamer(commissie)s die willen deelnemen aan het congres kunnen zich aanmelden via de volgende link: https://vngrisicobeheer.vngconnect.nl/.

Via die weg is ook het programma van het congres te bekijken. Deelname aan het congres kan zowel fysiek (maximaal 50 personen) als digitaal (maximaal 200 personen).

Het thema ‘onafhankelijkheid van beleidsonderzoek’ wordt doorgaans benaderd vanuit de ervaringen en meningen van beleidsonderzoekers. In 2018 publiceerden de Zwitserse wetenschappers Pleger en Horn in het door Sage uitgegeven tijdschrift “Evaluation”, de resultaten van hun onderzoek naar beïnvloeding van onderzoek volgens opdrachtgevers (Evaluation, 2018, vol 24(4) 456-474).

Het onderwerp is interessant genoeg om ook in Nederland te onderzoeken. Daarom vragen prof.dr. F.L. Leeuw (Emer. Hoogleraar Recht, Openbaar Bestuur en Sociaal-Wetenschappelijk Onderzoek Maastricht University) en dr. J.W.M. Mevissen (redactievoorzitter BeleidsonderzoekOnline en zelfstandig adviseur voor evaluatie-onderzoek) langs deze weg rekenkamer(commissie)s als opdrachtgevers en begeleiders van beleidsonderzoek/beleidsevaluaties om hun medewerking.

Dat kan door het invullen van een vragenlijst die geënt is op het onderzoek van Pleger en Horn. Deelname is (uiteraard) anoniem. De resultaten zullen worden gepubliceerd in het open access e-journal BeleidsonderzoekOnline (www.beleidsonderzoekonline.nl).

De vragenlijst is beschikbaar voor invullen vanaf 1 oktober aanstaande.

Geïnteresseerd? Noteer dan de datum van 1 oktober in uw agenda en ga op die dag naar: https://regioplan.datacoll.nl/pljgyikqjh?l=nl

Dit onderzoek gebeurt op eigen initiatief van de onderzoekers en kent geen sponsors. Regioplan is belangeloos bereid de web-enquête te hosten, maar heeft verder geen enkele bemoeienis met het onderzoek.

Ondanks de start van het doe mee onderzoek in de zomer was de eerste reactie op de informatie-uitvraag binnen 3 uur binnen. Medio september heeft een ruime meerderheid van de deelnemende gemeenten informatie aangeleverd en momenteel is PBLQ druk bezig met de verwerking. Aan het eind van de maand starten de eerste verificatiegesprekken. Begin oktober komt de begeleidingscommissie weer bijeen en bespreken we de factsheet die naar de deelnemende rekenkamers gaat. In november volgt dan een digitale bijeenkomst waar deelnemende leden met elkaar van gedachten kunnen wisselen over mogelijke conclusie en aanbevelingen. Een uitnodiging volgt binnenkort.

Op dit moment worden mogelijke onderwerpen voor een doe mee onderzoek in 2021 verkend. We streven er naar om hier bij de Algemene Ledenvergadering meer duidelijk over te geven. Mocht u nog interessante suggesties hebben voor onderwerpen voor het doe mee onderzoek van volgend jaar, laat het ons weten via info@nvrr.nl. Voorwaarden hierbij zijn dat het onderwerp voor zo veel mogelijk rekenkamers relevant moet zijn, zich moet lenen voor een vergelijking en dat de benodigde informatie voor beantwoording van de onderzoeksvragen relatief tijdsextensief moet kunnen worden verzameld.

De NVRR organiseert dit najaar vier lunch-webinars over lokale rekenkamers. Marije van den Berg en Vincent van Stipdonk spitten steeds in drie kwartier een praktisch onderwerp uit. We delen inzichten en ervaringen. En passen die meteen toe! Zo kun je jouw rekenkamerwerk nog effectiever maken. Deelname is gratis. Doelgroep: leden, voorzitters, secretarissen en onderzoekers van lokale rekenkamer(commissie)s.

Uitstel wetsvoorstel versterking decentrale rekenkamers, kondigde de minister gisteren aan in een brief aan de Tweede Kamer, i.v.m. nota van wijziging rekenkameronderzoek bij waterschappen.