Overslaan en naar de inhoud gaan

1. Doel en visie

Introductie

De globale taak staat vast: “De rekenkamer onderzoekt de doelmatigheid, de doeltreffendheid en de rechtmatigheid van het door het gemeente-/provincie-/waterschapsbestuur gevoerde bestuur(…)”, zo staat het in gemeente-/provincie-/waterschapswet. Binnen die algemene taakomschrijving kan elke rekenkamer accenten leggen, keuzen maken om doelgericht te opereren. Elke rekenkamer is onafhankelijk en bepaalt zelf in belangrijke mate haar doel, visie en aanpak. De wet biedt meer ruimte dan veel rekenkamers denken.

Een professionele rekenkamer moet duidelijk (kunnen) maken wat de aard en het doel van haar werk is. Als je als rekenkamer wilt bijdragen aan doeltreffender, doelmatiger en transparanter bestuur, moet je zelf het goede voorbeeld geven. Daarnaast is een duidelijk doel nodig om effectief te kunnen zijn. Een duidelijke kijk op het rekenkamerwerk (je visie) helpt om een passende werkwijze (houding, procedures en normen) te vinden en te hanteren.

Eigen koers bepalen

Elke rekenkamer kan (of moet) voor een groot deel zelf bepalen hoe zij werkt. En kan ook zelf bepalen in welke mate zij die werkwijze vastlegt (bijvoorbeeld in een onderzoeksprotocol of gedragscode). Steeds speelt de afweging tussen enerzijds zaken gedetailleerd vastleggen, versus anderzijds zaken globaal benoemen en flexibel blijven. Er is vaak een spanning tussen borgen en flexibel kunnen opereren. Je wilt geen knellend keurslijf maken dat geen ruimte laat voor beweging. Maar als je alles vaag en open laat, ben je minder duidelijk en transparant over je werk en werkwijze. Daarnaast kan het borgen van werkwijzen ook discussie en conflict voorkomen.

Wanneer je als rekenkamer zaken rond je eigen professionaliteit nader wilt expliciteren, is het dus laveren tussen gedetailleerde uitwerking en benoemen van hoofdlijnen. Je moet niet elk aspect van het rekenkamerwerk volledig willen vangen in protocollen of werkinstructies. Online vind je diverse gedragscodes, protocollen, kwaliteitshandvesten et cetera van rekenkamers. Daaruit kun je goede inzichten opdoen, maar vaak blijken die documenten niet een-op-een toepasbaar voor jouw specifieke situatie. Het is niet zo verstandig om klakkeloos werkwijzen of regels over te nemen en die dan af te vinken. De regel is geen doel op zich. Het gaat om het doel van de regel: wat wil je er mee bereiken? Daarom geeft dit Kompas richting, maar schrijft niet voor.

Mocht je meer willen weten over rekenkamers: lees dan het Handboek Rekenkamers.

Opzet

Het Kompas behandelt de volgende onderwerpen:

Voor elk onderwerp presenteren we aandachtspunten, afwegingen en voorbeelden, waarmee jouw rekenkamer zelf de koers op kwaliteit kan bepalen. Per onderwerp behandelt het Kompas:

Introductie

waarom is het onderwerp van belang voor professionaliteit

Aandachtspunten

wat speelt er, waar moet je aan denken (valkuilen & kansen)

Afwegingen

welke keuzen liggen voor

Voorbeelden

praktische voorbeelden/handvatten/tips

Dit Kompas is geen handboek (dat is er al, en dat vind je hier), maar een aanvullend instrument voor die punten waarvan jouw rekenkamer vindt dat het beter kan of moet. Het Kompas is niet alomvattend. Om het behapbaar te houden, behandelen we per onderwerp maximaal 10 aandachtspunten, 10 afwegingen en 10 voorbeelden.

Het Kompas gaat ook in op de onderzoeksuitvoering. Dat wordt anders behandeld dan de overige onderwerpen. Onderzoek doen is de kern van het rekenkamerwerk. Daarover is dan ook al veel informatie beschikbaar. Bovendien hebben rekenkamers vaak al veel aandacht voor de kwaliteit van het onderzoek. Daarom behandelen we de Onderzoeksuitvoering beknopt, door een overzicht te geven van relevante VvR-wiki-pagina’s.

Hoe te gebruiken

Met dit Kompas kun je binnen de rekenkamer in gesprek gaan over hoe jullie werk professioneler kan worden gemaakt. Zijn er aandachtspunten of afwegingen die nog niet expliciet zijn besproken? Een gesprek daarover kan leiden tot ‘verinnerlijking’ van wat jullie belangrijk vinden rond professionaliteit. En dat kan op zichzelf al een bijdrage leveren aan het (nog) professioneler werken van je rekenkamer. Kortom: bewust maken van afwegingen, bepalen welke doelen je daarbij nastreeft en zo nodig bewust overnemen van werkwijzen en/of instrumenten.

Niet alle aandachtspunten zijn voor elke rekenkamer relevant. Niet alle afwegingen moeten per se gemaakt worden. Ga zelf na wat voor jouw rekenkamer bruikbaar is. Gebruik het kompas op een hei-dag, voor collegiale intervisie met een andere rekenkamer, bij het opstellen of actualiseren van een kwaliteitsdocument, als naslagwerk, of als hulpmiddel voor als het op een bepaald onderwerp niet lekker loopt. Onderaan elk onderdeel staan praktische werkvormen om ermee aan de slag te gaan.

Het Kompas is een levend document, dat periodiek geactualiseerd wordt. Heb je verbeteringen en/of voorbeelden voor het Kompas? Mail ze naar kompas@rekenkamers.nl.